قوانین ناکارآمد برای صنعت نرم افزار


صنعت نرم افزار در ایران همچون گوهری است که بر هیچ حلقه ای جای نمی گیرد.همگان در وصف آن مقاله ها می نویسند و میلیونها تومان برای گسترش و پیشرفت آن صرف میشود.اما دریغ از آنکه نه پیشرفتی چشمگیر در این زمینه حاصل شده است و نه حتی آینده روشنی برای آن قابل تصور است..

صنعت نرم افزار بر خلاف بسیاری از صنایع نیازی به سرمایه سنگین برای شروع اولیه ندارد حتی میتوان گفت در بسیاری مواقع نیاز به نیروی انسانی بی شمار نیز ندارد.برخی از محبوبترین و پولساز ترین نرم افزارهای دنیا تنها با ایده یک یا چند نفر طراح نرم افزار و برنامه نویس ایجاد شده است بسیاری از شرکتهای مطرح در زمینه نرم افزار نیز تعداد اندکی از برنامه نویسان را به خدمت گرفته اند و حتی در مورد شرکتهای بزرگ نرم افزاری مانند مایکروسافت نیز برنامه نویسان و تحلیلگران نرم افزار درصد محدودی از تعداد کل کارمندان را تشکیل میدهند و اکثر کارمندان این شرکتها در جهت پشتیبانی ، آموزش مشتریان و یا در بخش فروش به خدمت گرفته شده اند.البته شرایط بالا به هیچ عنوان ناقص عدم نیاز به برنامه نویسان متعدد برای ایجاد یک پروژه بزرگ نرم افزاری نیست و اصولا پیاده سازی پروژه های بزرگ نرم افزاری بودن کار تیمی ، استفاده از نیروهای متعدد و همچنین اصول و قواعد مهندسی نرم افزار کمی از دور از ذهن به نظر میرسد.
با اینحال شرکتها بزرگ و سازمانها برای انتخاب رفع نیازهای نرم افزاری و پیاده سازی پروژهای نرم افزاری خود علاقمند به انتخاب شرکتهای مطمئن و با سابقه در این زمینه هستند و طبیعی است که نمیتوانند فرد و یا تیم کم سابقه ، کوچک و بدون مسئولیت قانونی مشخص را به عنوان مجری درخواستهای خود برگزینند.
در ابتدای شکل گیری و رواج صنعت نرم افزار در ایران نیز مشکلاتی برای بسیاری موسسات و شرکتها در کار با افراد و تیمهای کوچک نرم افزاری ایجاد شد تا اینکه با شکل گیری نقش شورای عالی انفورماتیک ، قوانینی در مورد امتیاز بندی و تعیین سطح شرکتهای نرم افزاری مقرر گردید. راه حلی مناسب در کوتاه مدت که البته در بلند مدت تاثیر نا مطلوبی بر این صنعت نرم افزار گذاشت.
در قوانین شورا شرکتها بر اساس تعداد کارمندان دارای مدرک مرتبط امتیاز بندی شدند و حتی سطح مدرکی خاصی نیز مدیر شرکت نرم افزاری نیز تعیین شد و تصور کنید که شخصی مثل بیل گیتس مدیر عامل شرکت مایکروسافت که تحصیل خود در دانشگاه را رها کرده است نیز احیانا در ثبت یک شرکت نرم افزاری و انتخاب خود به عنوان مدیر عامل در ایران مشکل دارد.
امتیاز بندی شرکتها تا حدودی تاثیر مثبتی داشت موسسان و سازمانها با اطمینان خاطر بیشتری مجریان پروژه های خود را ارزیابی میکردند و انتخاب سهل تر شد. حتی نمیتوان از تاثیر موقت و مثبت آن بر شرکتهای نرم افزاری نیز چشم پوشی کرد. شرکتهای بزرگ نرم افزاری، امکانات بهتری برای کارمندان خود فراهم میکردند و اصولا شرکتهای بزرگ و با سرمایه و در آمد بالا نقش موثری در صنعت نرم افزار دارند.
اما با مرور زمان تاثیرات مثبت این قوانین رنگ باخت و آن قوانین تبدیل به مردابی برای صنعت نرم افزار و متخصصان نرم افزار شد.شرکتها برای پیروزی در مناقصه ها و کسب امتیازهای بالاتر شورا اقدام به استخدام تعداد زیادی کارشناس و دارندگان مدرک مهندسی نرم افزار کردند ولی این گسترش پرسنل در راستای پیشرفت و افزایش نیاز به نیروی انسانی نبود و عملا باعث افزایش بی حد هزینه ها و رخوت شرکتهای بزرگ نرم افزاری شد.با اینحال شرکتهای بزرگ همچنان منتخب سازمانها و شرکتهای بزرگ بودند در حالیکه برای تامین هزینه های خود تنها قیمت پیاده سازی پروژها را بالا بردند و با نگاهی به قیمت برخی از پروژهای بزرگ میتوانید ببیند که قیمت بعضی از آنها دهها برابر هزینه واقعی انجام آن است. از طرفی شرکتهای بزرگ معمولا مورد علاقه کارشناسان و متخصصان متبحر نیست و آنها ترجیح میدهند در تیمهای کوچک و یا برای خود کار کنند ،جایی که میتوانند به دور از قواعد و مقررات خشک سطح کار و درآمد خود را تعیین کنند.اما بر سر شرکتهای کوچک چه آمد؟ آنهایی که به نحوی ارتباط خود را با سازمانهای دولتی حفظ کردند باقی ماندند و از مبالغ بالای پروژه های دولتی منتفع شدند و شرکتهای کوچک دیگر به بازار وسیع اما کم درآمد کاربران خانگی و شرکتهای کوچک روی آوردند . اما آنجا نیز مشکلاتی همچون عدم وجود قوانین کپی رایت ، وجود نرم افزارهای قدرتمند خارجی که البته به صورت رایگان قابل تهیه هستند و عدم رغبت و عادت کاربران خانگی و شرکتهای کوچک به پرداخت قیمت واقعی نرم افزارها باعث شد که یا از هم پاشند و یا با تغییر رویه تبدیل به واردکنندگان سخت افزار شوند. امروز بسیاری از متخصصان و صاحبان شرکتهای کوچک نرم افزاری از یکدیگر سوال میکنند که آیا شرکت نرم افزاری موفق (از نظر درآمد) را می شناسید که از پروژهای های بزرگ دولتی منتفع نباشد؟

برون سپاری ! دلالی مدرن
شرکتهای بزرگ ، برندگان پروژه های بزرگ ! مجریان همیشگی پروژه های دولتی! پس از مدتی متوجه رخوت و عدم توانایی انجام صحیح و به صرفه پروژه های خود شدند .کارمندان ناکارآمد یا کندی در پیاده سازی پروژه ها ، نیروهای تازه نفس و علاقمند در بیرون از این شرکتها و ده ها دلیل دیگر باعث تا آنها به برون سپاری بیاندیشند!. حال آنها دارای سابقه و منتخب سازمانها و شرکتهای بزرگ بودند جایی که تنها چند شرکت بزرگ با یکدیگر رقابت میکنند و این امکان را داشتند که پروژه های بزرگ خود را به شرکتها، تیمهای کوچک و حتی برنامه نویسان آزاد بدهند و با کمترین هزینه بالاترین سود را ببرند.شاید چنین سیاستی قابل تقدیر باشد اما از خود سوال کنید ، چرا یک سازمان باید برای انجام پروژه های خود قیمتهای ده ها برابر هزینه واقعی پیاده سازی پرداخت کند؟آنهم پروژه هایی که توسط یک یا تعداد اندکی برنامه نویس قابل پیاده سازی است. و باز از خود سوال کنید که اصولا در این میان نقش غولهای نرم افزاری چیست؟ نه آنکه به زبان ساده آنها نان امتیازهای خود را میخورند؟امتیازهای که در برون سپاری هیچ ارزشی ندارد.و باز سوال خواهیم کرد که چرا شرکتها و تیمهای کوچک نرم افزاری بایستی تنها سهم کوچکی از مبالغ میلیونی و حتی میلیاردی پروژه های بزرگ داشته باشند. سوال های بالا نشان از نیاز به بازنگری قوانین و بکار گیری شیوه های جدید ارزیابی شرکتهای نرم افزاری دارد.مهاجرت هزاران برنامه نویس و کارشناس نرم افزار به خارج و یا انتخاب کسب و کاری کوچک در یکی از پاساژهای بازار سخت افزار برای یک کارشناس نرم افزار نمیتواند نوید دهنده آینده روشنی برای صنعت نرم افزار ایران باشد.

دلیل اینکه صنعت نرم افزار در ایران پیشرفت نکرده رو میتونم به یک عامل بسیار ساده و همزمان بسیار مهم ارتباط بدم و اون اینکه شمای برنامه نویس و نرم افزار ساز که انتظار دارین محصولتون رو به فروش برسونید آیا خودتون بابت سیستم عامل و سایر برنامه هایی که روی کامپیوترتون نصب شده پولی پرداخت کرده اید؟ آنزمان که برخی جوجه برنامه نویسها با افتخار قفل ویندوز رو میشکستند و اون رو ضربه مهلکی بر پیکر استکبار جهانی می نامیدند حالا کجا هستند ببینند که اون ضربات بر پیکر صنعت نرم افزار داخلی فرود آمده و در مرحله جنینی اون رو از کار انداخته.
الان کدام سازمان دولتی یا شرکت خصوصی بابت نرم افزار پولی پرداخت می کند؟ اصلا در ردیف بودجه اینها چیزی به عنوان خرید نرم افزار پیش بینی شده؟ تا شرکتها و سازمانها پولی برای نرم افزارهای خارجی ندهند انتظار نباید داشت که پولی برای نرم افزار داخلی بدهند.